Japonya semalarında zaman zaman ufka yakın bölgelerde hafif kırmızı bir parıltı görülebiliyor. İlk bakışta fark edilmesi zor olan bu kızıl ışık aslında Dünya’nın çok üzerinde gerçekleşen güçlü uzay olaylarının bir sonucu.
Güneş’ten gelen yüklü parçacıklar Dünya’nın manyetik alanıyla etkileşime giriyor. Bu parçacıklar atmosferin üst katmanlarında bulunan oksijen atomlarıyla çarpıştığında, atomlar enerjilerini kırmızı renkte bir ışık olarak yayıyor ve nadir görülen kutup ışıkları ortaya çıkıyor.
Beklenenden Çok Daha Yükseğe Ulaştılar
Journal of Space Weather and Space Climate dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, Hokkaido Üniversitesi ve Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü‘nden araştırmacılar Japonya üzerinde alışılmadık derecede yüksek irtifalara ulaşan kırmızı kutup ışıkları gözlemledi.
Yapılan ölçümlere göre bu kırmızı ışıklar, Dünya yüzeyinden yaklaşık 500 ila 800 kilometre yüksekliğe kadar uzanıyordu.
Normal şartlarda kutup ışıkları en sık kutup bölgelerinde görülür. Japonya gibi daha güneyde bulunan bölgelerde ise yalnızca güçlü jeomanyetik fırtınalar sırasında ortaya çıkarlar ve genellikle 200 ila 400 kilometre yükseklikte oluşurlar.
Ancak yeni bulgular bu düşünceyi sorgulatıyor.
Araştırmanın başyazarı Tomohiro M. Nakayama şu açıklamayı yaptı: “Kırmızı kutup ışıklarının, yalnızca orta şiddette olarak sınıflandırılan fırtınalar sırasında bile olağanüstü yükseklere ulaşabildiğini gördük. Bu kadar yüksek auroraların ortaya çıkmasını beklemiyordum. Bu durum, söz konusu fırtınaların geleneksel ölçümlerin gösterdiğinden daha güçlü olabileceğini düşündürüyor.”
Güneş Rüzgarı Gerçek Gücü Gizliyor Olabilir
Araştırma ekibi, Haziran 2024 ile Mart 2025 arasında Hokkaido’da kaydedilen beş farklı kutup ışığı olayını inceledi.
Bu dönemlerde Güneş’ten gelen yoğun yüklü parçacık akımları, Dünya’yı çevreleyen görünmez manyetik kalkan olan manyetosferi sıkıştırdı. Standart ölçümler bu olayları orta şiddette fırtınalar olarak sınıflandırsa da, manyetosfer üzerindeki baskının aslında çok daha güçlü olduğu görüldü.
Bilim insanlarına göre yoğun güneş rüzgarları Dünya’nın manyetik alanını o kadar güçlü sıkıştırdı ki atmosferin üst katmanları ısınarak genişledi. Bunun sonucunda kırmızı kutup ışıklarının oluştuğu bölge normalden çok daha yüksek irtifalara taşınmış olabilir.
Ayrıca yüklü parçacıkların hareketleri, fırtınaların gerçek şiddetini gizleyerek mevcut uzay hava durumu ölçümlerinin onları olduğundan daha zayıf göstermesine neden olmuş olabilir.
Vatandaş Bilim İnsanları da Katkı Sağladı
Araştırmacılar bu olayı incelemek için uydu verilerini Japonya genelindeki amatör gökyüzü gözlemcilerinin çektiği fotoğraflarla birleştirdi.
Farklı bölgelerden çekilen görüntüler sayesinde auroraların açıları analiz edildi ve Dünya’nın manyetik alan çizgileri boyunca konumları hesaplanarak ulaştıkları yükseklik tahmin edildi.
Ülke genelindeki gökyüzü gözlemcilerinin katkıları araştırma için büyük önem taşıdı. Birden fazla noktadan elde edilen veriler, bu nadir olayların normal gözlem ağlarının sağlayabileceğinden çok daha ayrıntılı şekilde incelenmesini mümkün kıldı.
Uydular İçin Neden Önemli?
Bu keşif yalnızca etkileyici bir gökyüzü manzarası sunmuyor.
Dünya’nın üst atmosferi ısındığında ve genişlediğinde, yörüngedeki uydular daha fazla atmosferik sürtünmeye maruz kalıyor. Bu ek direnç zamanla uyduların yörüngelerini değiştirebiliyor ve bazı uyduların beklenenden daha hızlı irtifa kaybetmesine neden olabiliyor.
Nakayama’ya göre:
“Alçak Dünya yörüngesindeki uydu sayısı her geçen gün artıyor. Bu etkileri anlamak giderek daha önemli hale geliyor. Sonuçlarımız uzay hava durumu tahminlerini geliştirmeye ve uydu operasyonlarının daha güvenli yürütülmesine yardımcı olabilir.”
Araştırma, uzay hava olaylarının düşündüğümüzden daha karmaşık olabileceğini gösterirken, Dünya çevresindeki uydu trafiğinin geleceği açısından da önemli ipuçları sunuyor.
KAYNAK: Sciencedaily, Hokkaido University Türkçe Çeviri: Uzay Portalı
